Monday, 12 February 2018

BIBI TITI MOHAMED MREMBO WA TANU ALIYETIKISA NDANI NA NJE NA ABDALLAH TAMBAZA

Shajara ya Mwanamzizima
Bibi Titi Mohammed
Na Alhaji Abdallah Tambaza

Bi. Titi Mohamed na Julius Nyerere Siku ya Uhuru


KATIKA safu hii ya Shajara ya Mwanamzizima, Jumatatu iliyopita tulimwangalia hayati Mzee Mshume Kiyate, na namna Bwana Mkubwa yule alivyouhangaikia kuutafuta uhuru wa nchi hii mpaka ulipopatikana. Tuliona pia, jinsi taifa hili na watu wake wasivyo na utu, kwani Bwana Mkubwa yule mwisho wake alikufa akiwa hana msaada wowote kutoka kwenye chama alichokiasisi— TANU –na nchi yake aliyoipigania Tanganyika (sasa Tanzania).

Leo hii, shajara inamwangazia mwanaharakati mwengine machachari, Bibi Titi Mohammed, ambaye amefanya mengi; ambayo ni vigumu kuyapima kwa mizani yeyote ile. Alijipambanua kama mwanamke shujaa, shupavu, mwenye haiba, bashasha na weledi mkubwa katika uwanja wa siasa. Sifa zake zilienea si katika Tanganyika peke yake, bali Afrika Mashariki yote na nje ya hapo.
Habari zinasema, baada ya kujiunga kwake na chama cha Tanu, hayati Bibi Titi, ndiye mtu aliyewaingiza watu wengi katika TANU kupita mtu yeyote akiwamo Baba wa Taifa Mwalimu Julius Nyerere.
“…hakuna hata mtu mmoja Tanganyika nzima, mbali na Nyerere mwenyewe, aliyeweza kuifanya TANU kuwa maarufu kama Bibi Titi Mohammed…’’angalia Mohammed Said uk. 208, kitabu kinachoelezea Maisha na Nyakati cha Abdulwahid Sykes, kinachosambazwa na Ibn Hazm Media Center, Dar es Salaam.

Moja ya mambo yaliyochangia kupeleka mbele chama cha TANU ni kule kuingizwa vikundi vya ngoma vya lelemama ambavyo vilikuwa na wafuasi na wapenzi wengi mjini Dsm. Akishirikiana kwa karibu na Bi. Hawa Maftah, aliyekuwa  kiongozi mkuu wa Lelemama mjini hapa, Bibi Titi alileta hamasa na msisimko mpya katika jitihada za kumkomboa mtu mweusi na ukoloni. Nyimbo za Lelemama zikaanza kuimbwa kwa wingi na hivyo kunogesha harakati zile kwa kiwango kikubwa kabisa.

Moja ya nyimbo hizo, ni ule uliokuwa mashuhuri aliotungiwa mahsusi Mwalimu Nyerere, uliokuwa ukiimbwa na wapiga ngoma wa Lelemama kila mara Nyerere, alipokuwa akitaka kuanza kutoa hotuba zake za kudai uhuru, na watu wote wakiuimba kwa sauti ya pamoja kama wimbo wa taifa vile:

‘Muheshimiwa nakupenda sana, Wallah sina mwinginewe, Insha Allah Mungu yupo Tanganyika tutajitawala’

Sifa za Bibi Titi zilivuka mipaka na kufika Kenya ambako kulikuwa na vuguvugu kubwa pia la kudai uhuru. Watu wa Kenya waliomba kupelekewa Bibi Titi akahamasishe na kwao pia, pale Kiongozi mmoja wa KAU kule Mombasa, Ronald Ngala alipomtaka aende huko.

Kule nchini Kenya, hasa Mombasa, watu wa Kenya walishangazwa sana kumwona mwanamke mno, akiwa kijana na mrembo pia, akiwa katika hadhira kubwa kama ile akaweza kuleta msisimko mko uliopelekea makundi kwa makundi ya wanawake nchini humo kutoka majumbani mwao kuhudhuria na kuunga mkono jitihada za kulikomboa taifa lao kutoka mikononi mwa Waingereza.

Bibi Titi, hakuishia hapo. Alitumwa Zanzibar pia wakati wa Utawala wa Sultan Jamshiid, yeye na mwanasiasa mwengine, Saadan Abdul Kandoro, kwenda kuhutubia kule nako; maana mwamko wa wanawake kule Unguja ulikuwa mdogo kutokana na misingi na maadili ya mafundisho ya Kiislamu inayozuia mwanamke kujichanganya na wanaume.

Mwanasiasa machachari wa wakati huo kule Zanzibar, Comrade Abdulrahman Babu, aliiponda sana ziara ile ya Bibi Titi na kukiita kitendo kile cha kumsimamisha mwanamke kuhutubia mkutano pale kwao Zanzibar, kuwa ni cha kipuuzi na kihuni na kwamba kinaonyesha ni kwa kiasi gani mwanamke asivyokuwa na thamani huku Tanganyika. Zile zilikuwa siasa za vyama vingi ambapo Babu pengine alihofia pengine chama chake kingepoteza mwelekeo baada ya ujio wa Bibi Titi.

Bibi Titi Mohammed, alizaliwa Dar es Salaam na kupata elimu yake ya madrassa na baadaye kusoma shule mpaka Darasa la IV tu; kama ambavyo wakoloni walivyotaka, ili mtu mweusi aje kusaidiasaidia tu katika kuhesabu magunia na maboksi kwenye magodauni na viwandani—elimu kwa shughuli nyingine yeyote kwetu ilizuiwa au ilikuwa kiduchu sana, isipokuwa kwa watu wachache tu, hasa watoto wa machifu waliokuwa wakitayarishwa kuja kuwa viongozi.

Madhila na misukosuko ya kutawaliwa si rahisi kuifahamu vizuri kwa kuhadithiwa na mtu kama hivi nifanyavyo mimi. Ni lazima uwe umeiishi ndani yake ndipo utakapoyahisi machungu yake. Mbali ya kuwekwa katika madaraja ya chini kwa ajili ya kupokea huduma mbalimbali—watu weusi tukawa wa mwisho— lakini pia kwenye kazi za maofisini na majumbani tulinyanyaswa sana; kitu ambacho kiliwaibua watu kama Bibi Titi kuja kupambana na kuitokomeza dhuluma ile.

Majumbani kwa wahindi, ambako hapa kwetu Dsm watu wengi walikuwa wakifanya kazi za ‘uboi’, palikuwa hakuna msalie mtume! Ukiwa mtumishi pale utaendeshwa na kuzungushwa kama pia (pia ni kitufe fulani ambacho huchezea watoto ambacho huzunguka namna feni lizungukavyo).

Kwa mfano, mama wa Kihindi akitaka kukutuma atakupigia kelele nyingi ovyo ovyo bila adabu: ‘Asumani safisha matoto tumbo har..sha; kabla hujamaliza vizuri atakuita tena: ‘wee asumani angalia machuzi chemka jikoni; baba naye atakuita hapo hapo, ‘asumani guo kwisha fua wee! Mwingine tena atakuita ‘asumani gapi pilipili weka dani ya boga! Ili mradi kichwa kitakuzunguka hata usijue la kufanya! Kama vile hiyo haitoshi, utaliona babu la Kihindi linatema mate na makohozi ya ‘matambuu’ mekundu kwenye sakafu makusudi, halafu linakupigia wewe kelele ukayasafishe; tena kwa deki.

Wakati wa ‘msosi’ ukifika, chakula kile cha kihindi, ambacho  kwa kawaida huwa kinanukia na kutamanisha sana; na wewe  ndiye umefanya kazi ya kukipika, huruhusiwa kukigusa! Ikifika saa ya kula wewe utoke nje ukatafute wapi utapata kitu chochote kinachofanana na wewe ule.

Pale maeneo ya Faya, Kariakoo, zamani pakiitwa Mwembetogwa. Akina mama walikuwa wakileta machupa kwa machupa ya togwa lilotengenezwa kwa mtama mahala hapo. Mwembetogwa ndio mahala ambapo ‘maboi wa majumbani’ kwa wahindi kutoka majumba ya karibu pale  Upanga, walikokuwa wanakuja kunywa togwa ili kushitua matumbo yao. Muhindi hana habari na wewe kabisa—atapiga biriani na pilau mbele yako kwa raha zake.

‘Mazungu’ nayo ndiyo mabwana wakubwa; kosa kidogo utasikia unaitwa bomani kwa Bwana DC au Bwana PC ukaadhibiwe. Ukitoka huko, baba mtu mzima unayeheshimika nyumbani kwa wanao na wajukuu zako, utakuwa umechezea bakora matakoni, na hivyo kuwa kituko katika jamii kwenye vilabu vya pombe na vijiweni kwenye kahawa na bao. Fimbo iliyokuwa ikitumika kupigia Waafrika ni henzerani, ambayo huumiza sana kwani ina manundu manundu yaliyochongoka!

Kwenye ‘mashule’ yetu huko nako vilikuwa vinatambezwa viboko kama nini sijui. Ingawa walimu wale walikuwa ni Waafrika wenzetu, lakini suala la viboko walilitilia maanani sana kwa sababu ya kutaka kumfurahisha Mzungu Mtawala kwamba wao walikuwa wanatekeleza sera ipasavyo.

Shule ya Msingi Mnazi Mmoja jijini Dsm, ndiko mwandishi huyu alikosoma mnamo mwaka 1958-1961. Shule ilikuwa imefunguliwa mwaka mmoja tu uliopita (1957) ili kuipunguzia mzigo Shule ya Mchikichini ambayo ilikuwa inasomesha watu weusi Dsm nzima. Pale shuleni walimu walikuwa wakali kama pilipili wakipenda sana kuchapa viboko kwa kosa lolote lile hata la kipuuzi tu.

Mwalimu Mkuu wakati ule alikuwa Mwalimu Iddi Rajabu na walimu wengine waliokuwapo ambao wakipiga watoto ovyo ni Mwalimu Shaaban Mahanyu, Ramadhani Akilimali Kayombo, Justin Daudi, Mwalimu Nuru na Kupia Abdallah. Pamoja na elimu nzuri waliyotupatia, lakini hili la kuchapwa bila huruma ilikuwa ni ujinga wa kikoloni tu. Nasema hivyo kwa sababu shule za wahindi/wazungu hawakupigwa namna yeyote ile. Wahindi, wakati sisi tukienda shule bila viatu, huku tukiambukizana magonjwa chooni, wao walivaa viatu vizuri na mashati mepesi yanayongara (Waafrika walivishwa magwanda magumu juu na chini).  

Nakumbuka kama vile imetokea jana, kwa watoto wote wa shule za Dar es Salaam (wa kiafrika), walikuja kuvalishwa viatu katika sherehe za uhuru, Desemba 9, 1961 na muasia mmoja aliyekuwa tajiri akijulikana kwa jina la Habib Punja. Habib Punja alimiliki majumba mengi ya ghorofa mjini hapa wakati wa ukoloni ambayo yalikuja kutaifishwa na kufanywa mali ya umma wakati wa Azimio la Arusha. Punja pia alitoa lunch boxes kwa watoto wote waliokuwa wakishiriki michezo ya halaiki kwa kusherehekea uhuru tokea siku za mafunzo na ‘rehersals’ (majaribio), mpaka kwenye kilele chenyewe cha maadhimisho.

Msomaji, sasa baada ya uhuru kupatikana ‘mwanamke yule wa shoka’ aliyejitolea muhanga kwa kuwaacha watoto wake bila huduma ya mama na mumewe bila mke wa kumpikia ugali; akawa anazunguka kila pembe ya nchi yetu hii kubwa, kuhamasisha umoja na mshikamano; saa zote akiwa na Nyerere ubavuni mwake wakifanya kazi moja hiyohiyo, awe si lolote si chochote! Haiyumkiniki hata kidogo.

Ndani ya Bibi Titi, nawaona wanawake wengine mashuhuri waliojijengea majina duniani kama vile Hannan Ashrawi Msemaji Mkuu wa PLO; Winnie Mandela wa ANC, Afrika Kusini aliyepata umaarufu na kuenziwa duniani kwa kupambana na ubaguzi wa rangi Afrika Kusini; hayati Wangari Maathai wa Kenya, mwanamke wa kwanza Mwafrika kupata tuzo kubwa mbalimbali ikiwamo ya Nobeli; Mama Indira Gandhi wa India na Golda Mair wa Israel ambao kwa nyakati tofauti walikuwa mawaziri wakuu wa nchi zao.

Ushupavu na ujasiri wa Bibi Titi, naufananisha pia na watu kama Dk Martin Luther King Jr na Malik el Shabazz (Malcom X) wa Marekani, ambao waliuawa kikatili si kwa sababu nyengine, bali ni kule kujitoa kwao kupigania haki na usawa kwa wanyonge nchini mwao. Nauona pia kwa Mmarekani mwengine mweusi Angela Davis wa Black Panther group iliyokuwa ikipigania kuondoa kwa nguvu ubaguzi wa rangi nchini Amerika. Bibi Titi anaweza kufananishwa pia na Mama Mayya Angelou wa kule Marekani pia; msanii na mwanafalsafa aliyetumia vyema maarifa yake na kukemea vikali ubaguzi kwa misingi ya rangi ya mtu. 

Mama huyu, ambaye jina lake ni Titi, likimaanisha ‘ziwa la nyonyo’ kutoka kwa mama, linashabihiana sana na vitendo vyake alivyotufanyia Watanganyika wenzake katika enzi zile za ukatili na unyanyasaji wa kikoloni. Sote tumenyonya titi lile la bibi yule na leo tuna nguvu kubwa ya kutembea kifua mbele hapa kwetu.

Maisha na matendo ya Bi. Mkubwa Titi Mohammed, yanafanana na mwanamke mwengine mpigania haki za binadamu, Rosa Parks, aliyegoma kumpisha kiti mzungu kule Montgomery, Alabama, Marekani, wakati ule wa sera za kibaguzi, ambapo ndani ya basi lolote la abiria kuna sehemu za mbele ni lazima wakae wazungu halafu nyuma ndiyo wakae weusi.

Sasa inapotokea viti vya Wazungu kule mbele vikajaa; basi viti vinavyofuata vya watu weusi lazima wanyanyuke wawapishe Wazungu wakae hapo na wenyewe wasimame. Siku hiyo ya siku, Rosa Parks, akiwa amechoka katokea kazini taabani, aligoma kumpisha mzungu kiti.
Dereva aliripoti tukio polisi na Rosa Parks alikamatwa na kutiwa hatiani kwenye tukio la kihistoria ambalo alifunguliwa mashitaka mahakamani. Hukumu ikaja mnamo Novemba 23 1953 kwamba ubaguzi ndani ya mabasi ni kinyume na katiba (unconstitutional) na ule ukawa ndio mwisho wa ubaguzi ule wa kijinga ndani ya mabasi Marekani nzima.

Sasa kutokana na kadhia ile, Mama Rosa Parks ametukuzwa kabla na baada ya kifo chake kule Marekani kwa kuitwa Mama wa Haki za Binadamu na kuna siku maalumu kule Montgomery, Alabama, California na miji mingi mengine, inasherehekewa kama Rosa Parks Day ili kukumbuka mchango ule mkubwa alioutoa kwa wenziwe.

Wanawake wa Tanzania mko wapi sasa? Fanyeji jambo katika hili la Bibi Titi, maana huyu ndiye muasisi na mwenyekiti wa kwanza wa Umoja wa Wanawake Tanganyika (UWT) ulipoanzishwa mwaka 1963. Kama hamkumuenzi wenyewe msitegemee wanaume kama watafanya kazi hiyo kamwe, pamoja na kwamba titi la Mama Titi, tumenyonya sote! 


Bi. Titi na Rais Ali Hassan Mwinyi

atambaza@yahoo.com


simu 0715808864.    

Post a Comment